Google tắt Search với trường học từ chối AI: giáo viên, phụ huynh phản đối

Google vừa đưa ra một thay đổi khiến giới giáo dục Mỹ nổi giận: với tài khoản học sinh K-12 (từ mẫu giáo tới hết lớp 12), các sản phẩm AI như Gemini sẽ bị tắt mặc định. Nghe thì có vẻ là nhượng bộ, nhưng đi kèm là một điều kiện khó chịu: Google Search cũng bị tắt theo, và trường nào muốn dùng Search thì phải chấp nhận Search có sẵn tính năng AI bên trong.

Nói gọn: trường muốn "nói không với AI" hoàn toàn thì học sinh cũng mất luôn công cụ tìm kiếm phổ biến nhất thế giới.

Google thay đổi những gì?

Trong bài đăng trên blog chính thức ngày 3/11, ông Chris Phillips, Phó chủ tịch kiêm Tổng giám đốc mảng Giáo dục của Google, cho biết quyền truy cập Gemini, Gemini Notebook, Gemini in Classroom và Google Search sẽ "tắt hoàn toàn với tài khoản học sinh K-12 cho tới khi quản trị viên nhà trường chủ động bật lên".

Trước đó, các sản phẩm AI mang thương hiệu Gemini được bật sẵn cho những trường dùng Google Classroom. Việc Google bật Gemini cho nhiều học sinh từ tháng 8 đã khiến làn sóng phản đối từ giáo viên, chuyên gia phát triển trẻ em và phụ huynh nóng dần lên.

Google nói sẽ gửi thông tin chi tiết cho các trường trong vài tháng tới, trước khi thay đổi chính thức được triển khai, để nhà trường có thời gian chuẩn bị.

Vì sao tắt AI lại kéo theo tắt Search?

Lý do Google đưa ra khá thẳng: theo ông Phillips trả lời New York Times, "Search và AI đã gắn kết rất sâu". Google Search hiện có AI Overviews (phần tóm tắt do AI viết ở đầu trang kết quả) và AI Mode, nên Google coi Search là một sản phẩm có AI.

Sau khi bị chỉ trích dữ dội, chiều cùng ngày Google lên X giải thích rằng chính sách mới "cho trường nhiều lựa chọn hơn, không phải ít đi". Trường có thể bật riêng Google Search mà không cần bật các sản phẩm Gemini khác. Tuy vậy, Search vẫn sẽ đi kèm các tính năng AI như phần tóm tắt AI, không có bản Search "sạch AI" cho trường học.

Guided Learning: AI dạy từng bước thay vì đưa đáp án

Cùng lúc đổi chính sách, Google giới thiệu Guided Learning cho Google Search và Google Classroom. Thay vì đưa thẳng đáp án, tính năng này đặt câu hỏi gợi mở và hướng dẫn học sinh giải quyết vấn đề từng bước.

• Trong Google Classroom: Guided Learning có sẵn trên toàn cầu từ 3/11. Khi giáo viên giao bài dạng Guided Learning, nó hoạt động như một gia sư 1-1 bám theo tài liệu của lớp, đồng thời cho giáo viên xem theo thời gian thực lớp đang vướng ở đâu.

• Trong Google Search: khi hệ thống nhận ra học sinh đang tìm lời giải bài tập, ví dụ dán một bài vật lý khó hoặc nhờ viết bài cảm nhận sách, Search sẽ hướng dẫn qua từng khái niệm thay vì đưa đáp án. Google bắt đầu thử nghiệm ở một số trường tại Mỹ trong tháng này.

Google gọi triết lý này là "productive struggle", tức để học sinh phải động não vừa đủ mà không bỏ cuộc.

Làn sóng phản đối

Phản ứng đến rất nhanh. Bà Randi Weingarten, Chủ tịch Liên đoàn Giáo viên Mỹ (AFT), nói với NBC News rằng thật đáng tiếc khi Google "đặt lợi ích kinh doanh lên trên việc giáo dục con em chúng ta".

Ông Josh Golin, giám đốc điều hành nhóm vận động Fairplay, cho rằng Google đang cố "ép các trường phải dùng sản phẩm AI của mình". Trước đó, đầu tháng 10, một nhóm 13 tổ chức vận động và chuyên gia về an toàn trẻ em đã gửi thư ngỏ kêu gọi các khu học chánh lớn ở Mỹ tắt Gemini và YouTube trên thiết bị do trường cấp.

Giới chính trị cũng vào cuộc. Thượng nghị sĩ Bernie Sanders và Thị trưởng New York Zohran Mamdani đều lên tiếng chỉ trích. "Google đang dùng quyền lực độc quyền để ép AI vào trường công của chúng ta", ông Mamdani viết.

Vì sao chuyện này đáng chú ý?

Google đang nắm vai trò thống trị trong công nghệ giáo dục suốt 15 năm qua: phần lớn Chromebook được mua cho học sinh, và theo hãng Schoolytics, gần hai phần ba bài tập được giao qua một sản phẩm Google. Vì vậy, một thay đổi mặc định của Google ảnh hưởng tới hàng triệu học sinh.

Trong khi đó, nghiên cứu về AI trong giáo dục vẫn chưa chứng minh được lợi ích lâu dài. Theo SCALE Initiative của Trường Sau đại học Giáo dục Stanford, hiện chưa có nghiên cứu nhân quả chất lượng cao nào về việc học sinh dùng AI được thực hiện trong các lớp học K-12 ở Mỹ.

Với Việt Nam, nhiều trường cũng đang dùng Google Workspace for Education và Google Classroom. Google chưa công bố chi tiết phạm vi và lịch triển khai cho từng nước, nên các trường và phụ huynh nên theo dõi thông báo từ Google trong vài tháng tới để biết học sinh có bị ảnh hưởng hay không.

Kết luận

Trên giấy tờ, việc tắt AI mặc định cho học sinh là bước lùi hợp lý mà nhiều phụ huynh mong muốn. Nhưng việc gộp Search vào cùng "gói AI" khiến các trường gần như không có lựa chọn thực sự: hoặc chấp nhận AI, hoặc mất Search. Đây có thể là tín hiệu cho thấy ranh giới giữa tìm kiếm và AI ở Google đã gần như biến mất.

Nguồn tham khảo

• Google Blog - Responsible AI for schools with Guided Learning

• NBC News - Google to shut off search for schools that opt out of AI

• CNBC - Google responds to outrage over removing search in schools that ban AI

• AP News - Google will require schools opt into AI tools to keep search access

• The Washington Post - Google to turn off search for schools that don't want students using AI